Hoe is de laatste dag, donderdag 9 november 1961 (9-11), verlopen?

Geput kon worden uit de archieven en de gegevens van HOV, Luud Albers, Henk Huizinga, Ad van Kamp en die van de NZHVM zelf.

DIENST NORMAAL

A Bleef in Leiden a01.02u.
B Bleef in Ledn a19.32u.
C Uit Ledn in remise Voorburg a0.42u.
D Uit Ledn in remise Vb a0.58u.
E Na aankomst Gv a19.29u., leeg materieelrit v19.32u. naar remise Vb a19.41u.
F Bleef in Ledn a0.42u.
Diensten A, B en F zijn zogenoemde Leidse diensten en dienstdoend personeel eindigde dus op standplaats, zo ook het personeel van de Voorburgse diensten. Dienst E reed volgens dienst gewoon leeg naar de remise.

DIENST OP 9-11

A Bleef in Ledn a19.12u.
B Bleef in Ledn a19.32u.
C Uit Gv v19.05u. tot remise Vb
D Uit Gv v19.25u. tot remise Vb
E Na aankomst Gv a19.29u., leeg materieelrit v19.34u. naar remise Vb a19.44u., plechtigheden, einde 20.02u.
F Bleef in Ledn a18.52u.
De diensten A, B en F eindigden dus op standplaats, zo ook de Voorburgse diensten. Dienst E reed dus volgens dienstregeling gewoon leeg naar de remise. De Diensten C en D werden per bus vanaf remise Vb voortgezet.

Dit was het voornemen, uiteindelijk werden de diensten op 9 november 1961 met andere trams en/of combinaties gereden...

PERSONEEL, wagenvoerders (late dienst):
A: Planje (Ledn), ingevallen voor Been (Ledn), moest leren conducteuren bij cdt Plug (A-dienst).
B: Buwalda (Vb) geruild met Duivenbode (Ledn).
C: Nieuwkoop (Vb), ingevallen voor Heugens (Vb), moest leren cdt-en.
D: Duivenbode (Ledn), geruild met Buwalda (Vb).
E: Vrolijk (Vb).
F: Zandvliet (Ledn).
AA: Hamers (Vb).
BB: Devilée1 (Ledn), ingevallen voor Borsje (Vb).
CC: Cornet3 (Vb).

MATERIEEL INZET 9 NOVEMBER
Ochtend:
A: A609/10-B13
B: A607/08-B12
C: A613/14-B21
D: A601/02-B22
E: A617/18-B15
F: A615/16-B23
AA: A516-B516-B521
BB: A515-B519-B520
CC: A514-B518-B517


Middag:
A: A609/10-B13
B: A607/08-B24
C: A605/06-B22 (ahr van D)
D: A601/02-B21 (ahr van C)
E: A619/20-B15
F: A615/16-B12 (ahr van B)
AA: A516-B521-B516
BB: A514-B517-B518
CC: A515-B520-B519
(Diensten BB en CC ruilen van materieel)

De uitgevoerde dienst

De 18.22u. uit Ledn vertrekkende dienst D was volgens de regels met zijn passagiers remise Vb binnengereden en had aldaar zijn aanhangrijtuig B21 achtergelaten.

Rond de klok van acht uur 's avonds rijdt A619/20 (leeg materieelrit E-dienst uit Den Haag) bestuurd door Cor Vrolijk, met Luud Albers en burgemeester Feith, vergezeld door diens zoontjes, voor het laatst de remise Vb in.

Citaat HOV
In de ochtend- en middaguren van de 9e november reden, zoals gebruikelijk, drie 500 stellen op de forensendiensten. Wisselingen in verband met het dagelijkse onderhoud vonden echter niet plaats. Verder rukten, volgens het dienstschema van 9-11, alle forensendiensten AA, BB en CC, die als leeg materieel van Voorburg naar Den Haag achter de repectievelijke diensten C, D en E behoorden te rijden, uit VOOR de C, D en E.
De diensten A en F, komend uit Leiden, wisselden normaal gesproken hun wagens om bij de remise Vb: dienst F op de rit van 17.02u. of 19.02u. en dienst A op de rit van 17.22u. of 19.25u. uit Ledn. Dienst E, die om 18.42u. uit Ledn vertrok in de richting Den Haag (Gv) bleek echter de laatste tram uit Ledn te zijn. Tevoren waren al de drie forensendiensten op het Stationsplein Ledn neergezet zodat ook de gewone Leidenaren reeds een zeer spoedig einde van hun tram vermoedden. Het Leidse personeel eindigde dus zoals gewoonlijk in Leiden, het Voorburgse personeel in Voorburg.

...en toen was het voorbij. Buiten dienst gesteld materieel op het Stationsplein in Leiden in afwachting van afvoer naar de sloper.

Nog een citaat HOV
Het vertrek van de laatste HTM-tram uit Ledn vond niet veel later plaats. Om 19.15u. viel deze droeve eer te beurt aan elektrisch motorrijtuig 73, die toen als laatste wagen van de Haven vertrok. De volgende wagen, emr 69, was het Stationsplein rondgereden (hetgeen een bijzonderheid was) en had zich naast de 500 stellen van de NZH opgesteld. Direct nadat de laatste wagen van de Haven gepasseerd was, reed deze wagen er leeg achteraan en beide vervolgden hun weg tot de remise, alwaar de passagiers moesten overstappen op andersoortige vervoermiddelen.

En verder
Door de geheimhouding omtrent de datum en de tijd van de laatste rit, zijn baldadigheden voorkomen. Bordjes uit trams en halteborden waren reeds veelal verdwenen. Slechts in Voorschoten had het NOZEMDOM zich bij de halte Dorp verzameld. Ook de Leidse STUDENTEN waren iets van plan. Het viel tenslotte allemaal mee; slechts dienst A (A609/10 - B13) kwam te laat op het Stationsplein aan, terwijl de wagenvoerder bijna geen remlucht meer over had. In verband hiermede werd het zekere voor het onzekere genomen en werd de B-dienst bestaande uit A607/08-B24, die dus als laatste in Ledn aankwam, bij de Korevaerstraat ontruimd, om daarna met een flinke vaart langs de studenten-sociëteit in de Breestraat te rijden.

De NZH zal zeer gelukkig zijn geweest dat haar trams geen schrammetje hadden opgelopen, want het zou toch indroevig zijn geweest voor de slopers van de firma Muller, wanneer deze mannen na enige dagen beschadigde trams in stukken zouden moeten slaan. De trams werden gesloopt bij de Vliet, namelijk op een weiland, dat werd bereikt via het zijspoor bij de Zilverfabriek te Voorschoten. De trams moesten dus nog eenmaal rijden, hetgeen op maandagochtend 13 november plaatsvond. Het NTS-journaal bracht een kort doch adembenemend beeld van het tramvernietigingscentrum binnen de huiskamers, waarbij menig tramenthousiast zijn tranen met moeite zal hebben kunnen bedwingen.

"Gered" door liefhebbers en inmiddels vaak geschonken aan het NZH-bedrijfsmuseum of het Hist. Genootschap: Schakelkasten, bovenplaten van schakelkasten, bellen, fluiten, bedieningsattributen zoals rij- en richtingskrukken, reclameplaten, koersrollen, heel veel bordjes, asbakken, noodremmen, deuren waarop nummers staan, nummerplaten, banken, losse zittingen, koersborden, dienstletter- en -cijferborden, schijnwerpers, sluitseinen, koppelingen, "Amerikaantjes", snelheidsbeperkingsborden, haltes, stukken bovenleiding en allerlei bevestigingsmiddelen van de bovenleiding, stukken spoorstaaf, wisselijzers, en uitrustingstukken zoals mondfluiten en tassen van het personeel alsmede hun uniformen en/of overige dienstkleding. En uiteraard dienstregelingen, diverse krantenknipsels, tijdschriftartikelen, foto's, dia's, films, video's, geluidsopnamen, originele dienstvoorschriften en -orders, kortom alles behalve een echte A/B500 of A600...

Helaas zijn dus GEEN:
A619/20-B15 (laatste tram)
A500h-B500h
H303 (ex-A508)-B510 (laatste Budapester-stel)
A1001 met diverse C- en H-wagens behouden

Voor hfl 87.000,-- ging de brand er in...

Wat wel is behouden aan materieel is elders op deze site te vinden.